خبرگزاری آريا – شب، راديو، آسمان


شب، راديو، آسمان

خبرگزاري آريا – قبل از ورود تلسکوپ به دنياي نجوم، اخترشناسان از آنچه با چشم غير مسلح در آسمان شب مي‌ديدند، با توجه به محل ستاره‌ها و سياره‌ها مدل‌هاي مختلفي از شناخت عالم را ارائه مي‌کردند که مشهورترين آنها مدل «زمين‌مرکزي» بود؛ عالمي که در آن کره زمين در مرکز کائنات تفسير مي‌شد. با پيشرفت علم و استفاده از ابزارهايي مانند تلسکوپ، تحول بزرگي در شناخت انسان از هستي به‌وجود آمد. اکنون اخترشناسان مي‌گويند در جهاني هستيم با ميليون‌ها کهکشان. ما روي سياره‌اي کوچک زندگي مي‌کنيم که جز اين‌که تنها گهواره شناخته شده براي ميزباني از حيات است، جايگاه ممتاز و ويژه‌اي در عالم ندارد.
از طرفي شناخت هدف آفرينش همواره از دغدغه‌هاي ديرين انسان بوده است. هدفي که براي خلقت و خالق انسان تفسير مي‌شود، نوع نگاه او را به جهان هستي و فلسفه وجودي خود رقم مي‌زند. در قرآن کريم به عنوان کامل‌ترين برنامه زندگي انسان، بيش از ۷۰۰ بار علم به شکل‌هاي گوناگون به کاربرده شده است. در برخي آيات دانايان با نادانان مساوي دانسته نشده، بلکه عالمان را برتري داده و علم را به‌عنوان معياري براي ارزش و امتياز افراد قرار داده است.
گزاره‌هاي ديني
وقتي صحبت از يک برنامه علمي با رويکرد مذهبي مي‌شود، معمولا نوعي از برنامه‌هاي راديويي يا تلويزيوني به ذهنمان مي‌رسد که شالوده آن شاهد آوردن از دستاوردهاي علوم مدرن براي اثبات آيات قرآن و گزاره‌هاي ديني است. در اين ميان، گروه انديشه و قرآن راديو قرآن با تهيه و پخش برنامه «راز آسمان» فضايي کاملا متفاوت را براي مخاطبان فراهم آورده و کافي است روزهاي دوشنبه ساعت ۲۰ راديوي خودتان را روي موج اف.ام ۱۰۰ راديو قرآن تنظيم کنيد تا راز آسمان‌ها اندکي برايتان آشکار شود!
برنامه‌هاي تخصصي
سميرا قنبري که از سال ۸۸ تجربه برنامه‌سازي براي راديو قرآن را دارد، تهيه‌کننده برنامه راز آسمان است. او تلاش کرده اين برنامه با بخش‌هاي متنوعش از فضاي کليشه‌اي ديگر برنامه‌هاي علمي جدا شود و از معدود برنامه‌هاي با مشخصه‌هاي علمي در راديو قرآن باشد. شوق او در صحبت‌هايش نشان مي‌دهد علاوه بر استقبال شنونده‌ها از پخش اين برنامه، راز آسمان براي او که معمولا برنامه‌هاي تخصصي علوم قرآني و برنامه‌هاي مناسبتي را تهيه کرده، به خودي خود تجربه‌اي جالب و متفاوت بوده است. قنبري مي‌گويد: مهندس کاظم کوکرم مباحث علم نجوم را در برنامه مطرح و مهندس عليرضا فتحي‌پور اشاره به آياتي مربوط به تامل در آسمان شب و مظاهر آن همچون ماه و خورشيد و… را بيان مي‌کند. او تاکيد مي‌کند: صحبت‌هاي آقاي کوکرم کاملا علمي است و در تکميل صحبت‌هاي ايشان مهندس فتحي‌پور آياتي که قرآن به اين پديده‌ها به طور خاص يا عام اشاراتي داشته را مانند اين‌که به آسمان‌ها نگاه کنيد يا در خلقت آسمان‌ها تفکر کنيد، توضيح مي‌دهند.
تهيه بخش‌هاي مستند و گزارشي از کارهاي منجمان در گشت‌هاي شب رصدي، بيان رويدادهاي نجومي، اختصاص يک بخش از برنامه به کودکان و سوالاتشان و… تلاش يک گروه برنامه‌ساز براي رسيدن به هدفي والا و البته دشوار را نشان
مي‌دهد.
۴۰ دقيقه‌اي که مخاطب آن را ترک نمي‌کند
عليرضا فتحي‌پور که هم مدير گروه انديشه و قرآن راديو قرآن است و هم مجري برنامه مي‌گويد در برنامه راز آسمان، درباره ساختار ستاره‌‍‌ها و فعل و انفعالات شيميايي آنها در توليد نور و گرما به‌صورت تخصصي بحث نمي‌کنند. چون با توجه به گروه مخاطبان، اين اطلاعات به درد مخاطب نمي‌خورد. اما بد نيست بدانند در آسمان گردش ماه چگونه است، چرا شکل هلال ماه در شب‌هاي مختلف تغيير مي‌کند يا اصلا خيلي خوب است بدانند شهاب و بارش شهابي چيست.
فتحي‌پور از جمله مديراني است که با آگاهي کامل از مخاطبان برنامه صحبت مي‌کند. وي مي‌گويد: وقتي در راديو قرآن اين برنامه را توليد کرديم، مخاطبان در تماس‌هايي که با روابط عمومي داشته‌اند از برنامه استقبال زيادي کردند. با استناد به پيامک‌هاي اين برنامه مخاطباني هستند که هنگام رانندگي برنامه را گوش مي‌کنند و حتي وقتي به مقصد مي‌رسند کماکان مي‌نشينند تا اين برنامه تمام شود. آنها وقت را از دست نمي‌دهند. اين نشان مي‌دهد برنامه توانسته جذاب باشد و ساختارش را حفظ کند و در مدت ۴۰ دقيقه‌اي که پخش مي‌شود مخاطب احساس خستگي نکند و از شوق آموختن مطالب جديد و جالب، موج راديو را تغيير ندهد.
تمايز راز آسمان با ديگر برنامه‌هاي علمي
«برنامه‌هاي راديو و تلويزيون از اين حيث که به يک موضوع علمي با نگاه مذهبي بپردازيم، معمولا اين‌طور بوده که از گزاره‌ها و يافته‌هاي علوم مدرن در تاييد آيات و روايات قرآن و گزاره‌هاي مذهبي استفاده مي‌شود. در حالي که اين شيوه به لحاظ روش‌شناسي در هر دو بحث علمي و مذهبي دچار اشکال است. به اين علت که آنچه در جريان علوم مدرن به‌دست مي‌آيد، مفاهيمي ابطال‌پذير، غيرمقدس و کلام بشر هستند.
در حالي که آنچه در متون مذهبي مورد اشاره است کلام قدسي، خدشه‌ناپذير و مبتني بر ايمان و اعتقاد ابطال‌ناپذير است. اگر قرار باشد از يافته‌هاي علمي در مسير تائيد اعتقادات مذهبي استفاده کنيم، زماني اين يافته‌هاي علمي در نتيجه آزمايش‌ها و ارائه تئوري‌هاي جديد تغيير کند، آن وقت سرنوشت تفسير ما از آيات و رواياتي که ما خيرخواهانه اما نادانسته به آن گزاره‌هاي علمي منتسب کرده بوديم چه مي‌شود؟!» اين بخشي از صحبت‌هاي مهندس کاظم کوکرم، دبير گروه دانش روزنامه جام‌جم و کارشناس – مجري برنامه راز آسمان است. کوکرم که خود سابقه همکاري با برنامه‌هاي علمي متعددي در راديو و تلويزيون را دارد در ادامه مي‌گويد: از آنجا که در قرآن کريم، خداوند به ماه، ستاره‌ها و بسياري از پديده‌هاي فيزيکي ديگر اشاره مي‌کند، اين مي‌تواند مشوق ما باشد که به چيستي اين پديده‌ها فکر کنيم و دانش روز و اطلاعات مربوط به آنها را ياد بگيريم. ما در واقع مخاطب را از اين مسير تشويق مي‌کنيم که نجوم مدرن و مفاهيم آن را بهتر ياد بگيرد. علاوه بر اين‌که در آيات و روايات ما هم به علم‌آموزي تاکيد فراوان شده است.
کوکرم درباره برنامه‌اش معتقد است: راز آسمان با وجود ارائه داده‌هاي علمي متنوع از دنياي نجوم، براي مخاطب تخصصي راديو قرآن نتيجه‌گيري ارائه نمي‌کند؛ بلکه به نجوم، هم از دريچه علمي و هم از دريچه مذهبي نگاه مي‌کند. مخاطب آزاد است، براساس گزاره‌هاي علمي و مذهبي که با آن مواجه مي‌شود نتيجه منطقي بگيرد. ما در اين مسير به او کمک مي‌کنيم تا با دقيق‌ترين داده‌هاي علمي و ارائه تفاسير مذهبي، به حقيقت پيدايش عالم هستي و کارکرد ستاره‌ها و سياره‌ها نزديک‌تر شود.
اطلاعات ناقص يا نادرست ممنوع
وقتي صحبت از برنامه راز آسمان شد، عليرضا فتحي‌پور، مدير گروه انديشه و قرآن راديو قرآن اين‌طور صحبت‌هايش را آغاز مي‌کند: هر برنامه‌اي براي مخاطبي توليد مي‌شود. ما براساس ذائقه مخاطب بايد محتوايي ارائه بدهيم. حال ممکن است مخاطبمان تخصصي يا عام باشد، در هر صورت محتواي ما نبايد اطلاعات ناقص يا نادرستي را منتقل کند. مخاطب راديو قرآن يک مخاطب تخصصي است. براي همين بايد شيوه مطرح کردن و برخورد با يک موضوع علمي برگرفته از نگاه ديني و قرآني باشد. فتحي‌پور مي‌گويد در برنامه راز آسمان به بهانه اين‌که در قرآن سخن از گردش شب و روز است، سخن از جايگاه ستاره‌ها‌ست، سخن از توجه به خلقت آسمان‌ها و زمين است و … از اين دريچه نگاه کرده‌اند و سعي‌شان اين بوده در کنار بيان مفاهيم مذهبي و ديني، يک سري مفاهيم علمي و روزآمد را منتقل کنند.
ستاره نجف‌آبادي
رسانه